Metalsız keramika – növləri və əsas xüsusiyyətləri.

Estetik stomatologiyanın inkişafındaki əsas amil pasiyentlərin tələblərinin yüksəlməsi və yeni materialların istifadə olunmasıdır. Bu da klinik proseduraların radikal şəkildə dəyişdirilməsini tələb edir. Bəzi mənfi cəhətlərini nəzərə alaraq, uzun illər istifadə olunan metal-keramika qapaqlar (PFM, porcelain-fused-to-metal) artıq kliniki istifadədən çıxarılır və alternativ olaraq bir neçə növ estetik bərpa materialları istifadə olunur. Beləcə metalsız keramika materiallarının təsnifatı, mənfi və müsbət tərəflərinin, fiziki xüsusiyyətlərinın və klinik göstərişlərinin dəqiq bilinməsi böyük əhəmiyyət qazanır. Ümumiyyətlə stomatologiyada istifadə olunan keramika bərpalaq 3 əsas qrupa ayrılır:
[checklist]

  • Gücləndirilmiş (dəstəklənmiş) keramika (reinforced ceramics)
  • Qətranla birləşdirilmiş keramika (resin-bonded ceramics)
  • Metal əsaslı keramika (metal–ceramics)

[/checklist]
Keramika (farfor, çini) materiallarının stomatologiyada istifadəsini dərk etmək üçün inkişaf tarixçəsinə baxmaq lazımdır:

[arrowlist]

  • 1770 – Alexis Duchateau ilk farfor protez dişlərini istehsal edib.
  • 1791 – fransız əczaçı Nicholas Dubois De Cheman ilk farfor massasının patentini alıb və 1792-ci ildə ilk ticari stomatoloji farforun satışını təşkil edib.
  • 1808 – italiyalı diş həkimi Fonzi “terrometallic porcelain” adı ilə tanınan süni dişləri hazırlayıb.
  • 1820 – Samuel Stockton 18-karat qızıl üstünə yığıla bilən farfor massasını icad edib.
  • 1887 – Charles Land platin üstünə yığılan farforu istehsal edib və ilk tam-keramika (jacket-crown) və inlayları hazırlayıb). Daha sonra bunları inkişaf etdirib və 1903 ildə bunların patentini alıb.
  • 1962 – Abraham Weinstein müasir metal-keramika qapaqların (PFM) hazırlanma texnologiyasını inkişaf etdirib və metal üstünə keramika yığılması texnologiyasının patentini alıb.
  • 1963 – Vita Zahnfabrik ilk ticari stomatoloji keramika materialı olan VMK massasını satışa çıxardıb.
  • 1965 – ingilis alimlər McLean və Hughes alüminiyum oksidi stomatologiyada istifadə etmək üçün təklif ediblər.
  • 1968 – MacCulloch şüşə əsaslı keramikanı istehsal edib.
  • 1984 – Adair və Grossman ilk əridilə bilən və kristalizasiya olan keramika (Dicor) hazırlayıblar.
  • 1985 – Siemens şirkəti ilk kliniki CAD/CAM sistemi olan Cerec sistemini istehsal edib.
  • 1988 – Vita şirkəti infiltrasiya üsulu ilə hazırlanan sirkonium dioksid materialını (In-Ceram) istehsal edib.
  • 1990 – Ivoclar Vivadent şirkəti ilk leucite (leysit) əsaslı press-keramika materialını (IPS Empress) təqdim edib.
  • 1993 – Nobel Biocare şirkəti ilk mərkəzləşdirilmiş laboratoriya CAD/CAM sistemi olan Procera sistemini istifadəyə açıb.
  • 1998 – Ivoclar Vivadent şirkəti ilk litium disilikat əsaslı press-keramika materialını (IPS Empress 2) təqdim edib. Daha sonra təkmilləşdirilərək “e.max CAD” və “e.max PRESS” adı altında iki fərqli istifadə şəkilində təqdim edilib.
  • 2000 – Sirona şirkəti Cerec-3 və inLab laboratoriya sistemlərini, 2012 ildə isə Cerec Omnicam (ilk tam rəngli ağız içi 3D skaner) istehsal edib.

[/arrowlist]
Hal-hazırda çox sayda şirkət həm müxtəlif laboratoriya avadanlığı (skanerlər, kəsici və press aparatlar, 3D printerlər v.s.), həm də kliniki (chair-side) sistemlər istehsal edir. Həmçinin çox sayda müxtəlif növ materiallar istehsal olunur. Kliniki tətbiqlərin doğru aparılası, ortopedik restavrasiyaların göstərişlərinə tam uyğun hazırlanması üçün materialların seçilməsi və istifadə olunacaq laboratoriya proseduralarının bilinməsi son dərəcə vacibdir. Bu məqamda metalsız keramikaların təsnifatı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müxtəlif müəlliflər (Rosenblum M., Schulman A., 1997; Probster L., 2000; Blatz M., 2002; Kazunobu Yamada, 2004) materialların fərqli xüsusiyyətlərinə əsaslanan təsnifatlar təklif ediblər. Çox sayda müxtəlif təsnifatları müqayisə edərək, praktiki istifadə üçün daha rahat olan sadə təsnifatı təqdim edirik. Ayrıca, heç bir təsnifatda olmayan ticari marka adlarını hər kateqoriyaya əlavə edərək, stomatoloqların öz praktikalarında daha rahat səmtlənmələrini təmin etməyə çalışdıq.

Mikro-quruluşuna görə olan təsnifat:
[checklist]

  • Şüşə əsaslı sistemlər (glass-based systems) – adətən silisium dioksid (kvars) əsaslı keramika.
  • Kristallik dolduruculu (adətən leysit və ya yüksək dərəcədə qaynaşdirilmiş kvars) tərkibli şüşə əsaslı sistemlər (glass-based systems with crystalline)
    – Az və ya orta dərəcədə leysit (leucite) tərkibli feldşpatik şüşə.
    – Yüksək dərəcədə (təqribən 50%) leysit tərkibli şüşə keramika (IPS Empress).
    – Litium disilikat (LS2, lithium disilicate) tərkibli şüşə keramika (IPS e.max, Zubler DC ConceptPress, Creation CP/CP-ZI, DeguDent Cergo).
  • Şüşə dolduruculu (adətən alumina) tərkibli kristallik əsaslı sistemlər (crystalline-based systems with glass fillers).
  • Bərk polikristallik (adətən alumina vəya zirconia) əsaslı sistemlər (polycrystalline solids systems).

[/checklist]

Növlərinə görə təsnifat:
[checklist]

  • Feldşpatik keramika (feldspathic porcelain) – leysitlə (K[AlSi2O6]) gücləndirilmiş keramika.
  • Zəyli keramika (aluminous porcelain) – alüminium oksid (Al2O3) tərkiblı keramika, alunit və kvars qarışığından əldə edilir.
  • Şüşə sızdırılmış alumina (alüminyum oksid) və şüşə sızdırılmış zirkoniya (sirkonium oksid).
  • Şüşəvari keramika (glass ceramics).

[/checklist]

Tərkibinə görə təsnifat:
[checklist]

  • Silikatlar: əsasən amorf şüşə mərhələsi ilə səciyyələnən kvars (silisium) tərkibli keramikalardır. Fiziki xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq stomatologiyada istifadəsi getdikcə azalan keramika növüdür.
  • Oksidli keramikalar: kristal mərhələsi ilə səciyyələnən alüminyum oksid və ya sirkonium oksid tərkibli keramikalardır. Müxtəlif növləri var. Müəyyən mənfi cəhətləri səbəbiylə alüminyum oksid tərkibli materialların stomatologiyada istifadəsi azalıb.
  • Şüşəvari keramika: şüşə matrisa içinə sızdırılmış şüşə kristallar ilə səciyyələnən keramikalardır. Bərkliyi az olan və estetik xüsusiyyətləri zəif olan keramika növüdür. Müasir stomatologiyada artıq istifadə olunmur, amma ilk keramika restavrasiyalar məs bu növ farfordan hazırlanırdı.

[/checklist]

Emal texnologiyasına görə təsnifat:
[checklist]

  • Toz/mayə qarışdırılması və fırınlama ilə emal olunan keramika.
    – Platin lövhə üstündə vakuum fırınlama (Vitadur, Vitadur N, Flexoceram)
    – Odadavamlı model üstündə fırınlama (In-Ceram, Screening+EX-3, Optec)
  • Əridilmə və tökmə ilə emal olunan keramika.
    – Model üstündə tökmə və fırınlama (CeraPearl, Dicor)
    – Mum karkas hazırlanaraq tökmə (Cerestor)
  • Əridilmə və presləmə ilə emal olunan keramika (IPS Empress 1,/2, ОРС Jenerik, Vitapress, Finesse, Evopress, Authentic, Carrara, Cerogold).
  • CAD/CAM sistemləri ilə emal olunan keramika.
    – Mum və ya akril modelin nüsxələnməsi (Сеrсоn)
    – Elektroforez üsulu ilə nüsxələmə (WolCeram)
    – Modelin və ya ölçünün skan edilməsi, restavrasiyanın hazır keramika blokdan kəsilməsi (Cerec inLab, Galaxy BioMill, 3Shape, YenaDent, PlanScan, NobelProcera, E4D System, Duret, DCS Precident, Cad.Esthetics, digiDent, Dental CAD/CAM-GN1, Lava, Everest)
    – Modelin və ya ölçünün skan edilməsi, restavrasiyanın preslənərək hazırlanması və fırınlanması (Ргосега All Ceram, Decim, Cicero, Cynovad)

[/checklist]

Kompüter texnologiyalarının inkişafı ilə stomatologiyada daha dəqiq, daha keyfiyyətli və daha estetik bərpaların hazırlanması mümkün olub. Məs bunun sayəsində yeni materialların stomatoloji praktikasına daxil olması başlanılıb. Son 1-2 il ərzində sadəcə CAD/CAM sistemləriylə istifadə oluna bilən və əvvəllər stomatologiya istifadəsi mümkün olmayan çox sayda material (Celtra, Enamic, Obsidian LSC, Suprinity, Lava DVS, Paradigm, BruxZir) stomatoloqların istifadəsinə təqdim olunub. Amma həm pasiyentlər, həm də həkimlər tərəfindən ən çox tələbat olan metalsız keramika növləri sirkonium dioksid və litium disilikat əsaslı restavrasiyalardır.
1

Metalsız keramikanın müsbət cəhətləri:
[crosslist]

  • Yüksək sabitlik – metal dəstəkli bərpalara xas olan elastikliyin və buna bağlı olaraq keramika materialının qırılmasının, periodontal toxumaların zədələnməsinin, qapanışın deformasiyasının və adheziyanın pozulmasının olmaması
  • Yüksək estetika – şəffaflıq, təbii diş toxumalarına maksimal bənzərlik və müxtəlif estetik effektlərin verilməsinin təmin olunması, ən yüksən estetik tələbləri təmin edir;
  • Xüsusilə marginal bölgədə qeyri-estetik görüntülərin olmaması – marginal resesiya hallarında belə gingival tatuajın olmaması restavrasiyaların uzun müddət estetik qalmalarını təmin edir;
  • Rəng sabitliyi – oksidləşmənin olmaması, kimyasal ətalətlilik və ağız mayalarında mütləq əriməməzlik, estetik effektin uzun müddət qorunmasını təmin edir;
  • Periodontun qorunması – restavrasiyaların yüksək dəqiqliklə düzəldilmə imkanı marginal uyğunluğu təmin edir və beləcə periodontal toxumaların tam fizioloji sağlamlığını qoruyur;
  • İkincili kariyesin yaranması əngəllənir – restavrasiyaların yüksək dəqiqliklə düzəldilmə imkanı, marginal uyğunluğu (20-30 µ) təmin edir və beləcə dəstək dişlərdə kariyesin yaranmasına şərait yaranmır. Ayrıca adheziv sementasiya hər hansı bir infiltrasiyaya imkan vermir və yenə də kariyesin yaranması mümkün olmur;
  • Aşağı istilik keçiriciliyi – termal genişlənmə əmsalı dentin və minaya oxşardır və beləcə mexaniki stresslərin yaranmasının qarşısı alınır;
  • Ətalətlilik – ağız mayaları, alınan qıdalar və mayələrə qarşı heç bir kimyasal və ya bioloji reaksiyanın olmaması;
  • Tam bioloji uyğunluq – hər cəhətdən təbii dişlərə oxşarlıq, qətiyyən allergik reaksiyanın olmaması;
  • Diş ərpinin və diş daşlarının yaranmasına meylli deyil – periodontal toxumaların və ümumiyyətlə ağız gigiyenasının təmin olunması üstün cəhətlərindəndir;
  • Tam zirkon qapaqların (solid zirconia, full contour zirconia, monolithic zirconia) aşınma (sürtünmə) əmsalı təbii diş minasıyla eynidir – bu göstəriciyə görə tam zirkon qapaqlar (BruxZir, Lava, ZirFit, GatorZ, DanSo) stomatologiyada istifadə olunan bütün materiallardan daha yaxşıdır və arxa dişlərin bərpası üçün ideal sayılır;
  • Galvanizm effektinin olmaması.

[/crosslist]

Metalsız keramikanın mənfi cəhətləri:
[badlist]

  • Yüksək maliyyət – nisbətən yeni texnologiya olduğu üçün, digər bərpa növlərinə görə daha bahalıdır;
  • Stomatoloqdan daha yüksən klinik bacarıqlar və daha yüksək kvalifikasiya tələb edən proseduraların olması;
  • Xüsusi klinik ləvazimatın (ölçü materialları, sementlər və sair) və alətlərin tələb olunması;
  • Zədələnmiş restavrasiyaların təmirinin çətin və ya heç mümkün olmaması;
  • Restavrasiyaların çıxarılmasının çətin olması.

[/badlist]

Sirkonium dioksid – xassələri və xüsusiyyətləri.
Zirkon (farsca “zərqun” – parıltılı, zərli) elementlərin dövri sistemində 40-cı element olan Sirkonium (Zr) nesosilikatı olan sirkonium silikat (ZrSiO4) tərkibli mineraldır. Zərgərlikdə istifadə olunan süni kubik sinqonal kristallı şəffaf və billurvari Fionit mineralı çox vaxt səhv olaraq Zirkon adlandırılır. Həmçinin stomatologiyada istifadə olunan Sirkonium dioksid törəmələrinə bu səhv şamil olunur və bu növ materiallar da Zirkon adlandırılır. Elmi cəhətdən doğru olmamasına baxmayaraq, artıq qəbul olunmuş bir termin olaraq stomatologiyada “Zirkon restavrasiyalar” adlandırılması mövcuddur.
Sirkonium dioksid (ZrO2) təbiətdə az rastlanır və əksər hallarda başqa minerallarla qarışıq formadadır. Stomatologiyada istifadə olunan sirkonium dioksid xüsusi olaraq sirkonium silikatdan əldə edilir və fiziki xassələrini təkmiləsdirmək üçün İttrium (Y) və Alüminium (Al) ilə zənginləşdirilir. Stomatologiyada istifadə olunan və klinik aprobasiyada yüksək xüsusiyyətlərini təsdiqləyən 95% ZrO2 + 5% Y2O3 qarışığıdır.
Hazırlanan toz şəkilində xam maddə soyuq izostatik presləmə (cold isostatic pressed) prosedurasından keçirilir. Bu prosesin məqsədi su ilə qarışdırılaraq suspenziya halına gətirilən sirkonium dioksidin təzyiq altında homogen şəkildə blok halına gətirməkdir. Lazım olan ölçü və formada preslənərək istehsal edilən bu bloklar, ilkin aqlomerasiya (presintering) mərhələsindən keçirilir və CAM (computer aided manufacturing) sistemləri tərəfindən kəsilmək üçün uyğun olan tabaşir sərtliyinə gətirilir. Müxtəlif firmalar müxtəlif möhkəmlikdə, müxtəlif rəngdə və müxtəlif məqsədlərlə istifadə oluna biləcək bloklar istehsal edirlər.
CAD (computer aided design) proqramlarında dizayn edilən istənilən restavrasiyanın (abatment, qapaq, körpü v.s.) rəqəmsal bilgiləri frezləmə aparatına (milling-machine) göndərilir və incə karbid və ya tunqsten frezlər vasitəsilə blokdan yonularaq kəsilir. Kəsilən obyekt real həcmdən 25% daha böyükdür (bu avtomatik olaraq proqram vasitəsilə tənzimlənir). Əsas aqlomerasiya (sintering) 1300-1600°C dərəcədə bir necə saat ərzində həyata keçirilir. Bu parametrlər də müxtəlif firmaların istehsal etdiyi bloklar üçün müxtəlifdir. Sinterizasiya (yüksək temperaturun təsiriylə kristallaşma) prosesi ərzində materialın strukturu tamamən dəyişir, polimodal kristallaşma gedir və bunun nəticəsində daha əvvəl nəzərdə tutulan 25% daha kiçik həcmdə obyekt əldə edilir. Blokların homogen olması və hər marka üçün istehsalçı tərəfindən məsləhət görülən istifadə təlimatlarına qəti sürətdə əməl olunması restavrasiyaların keyfiyyətli alınması üçün çox vacibdir.
Daha sonra sirkonium dioksid karkasların üstünə keramika massaları yığılaraq fırınlanır. Bu mərhələlər metal-keramika düzəldilməsi mərhələləriylə oxşardır. Sirkonium dioksid və keramika bağlantısı kimyasal deyil. Bağlanma mexaniki olaraq sıxılma və kipləşdirmə effekti nəticəsində ortaya çıxır. Eyni effekt keramika və metal arasındakı bağlanmada da mövcuddur. Amma metalın elastikliyi nəticəsində bu effekt azala bilər, ancaq sirkonium dioksid elastik deyil və düzgün dizayn olunmuş karkaslarda keramika ilə mexaniki bağlantının pozulması olmur. Xüsusi adaptasiya edilmiş keramika massalarıyla sirkonium dioksid səthi arasında kimyasal qaynaşma mövcud olduğu bildirilir, amma bu texnologiya hələ inkişaf mərhələsindədir. Sirkonium dioksidi və litium disilikat arasında kimyasal bağlanma mümkündür və bu məqsədlə xüsusi bondinq (yapışqan) vasitələr istehsal olunur. Beləcə sirkonium dioksid karkaslar üstünə sadəcə feldşpatik keramika deyil, litium disilikat əlavə olunması da mümkündür.
Üstün cəhətlərdən biri də odur ki, sirkonium dioksidin ərimə temperaturu (2700°С) keramika aqreqasiya temperaturundan (650-750°С) çox fərqlənir və istilik genişlənmə əmsalı metaldan çox daha azdır. Beləcə mikrostresslər ortaya çıxmır. Elastikliyin olmaması və kifayət qədər yüksən möhkəmlik (800-1100 Mpa) uzun körpüvari restavrasiyaların (14 vahidə qədər) hazırlanmasına imkan verir.
Sirkonium dioksid materialı istifadə olunanda bəzi məqamlara diqqət etmək lazımdır:
[arrowlist]

  • Həm laboratoriya mərhələlərində, həm də klinika şəraitində sirkonium dioksidi almaz borlarla yonmaq olmaz – sinterlənmiş kristal matrisası tetraqonal və monoklinal fazalardan ibarətdir. Nöqtəli və səthi temperatur artması (sürtünmə nəticəsində) bu matrisa sistemində nöqsanlara və kristalların transformasiya olmasına gətirir. Beləcə bütün konstruksiya mexaniki olaraq zəifləyir. Bunun üçün də xüsusi zirkon borlardan istifadə olunmalıdır və mütləq sula soyutma olmalıdır.
  • Qapaqların təməl karkasının qalınlığı 0,4-0,7 mm, keramika üzlük qatının isə 0,6-1,3 mm olması maksimal mexaniki möhkəmliyi təmin edir. Bütün preparasiya olunmuş diş səthləri yuvarladılmış formada olmalıdır.
  • Körpü elementləri arasındaki bağlanma sahəsinin ən azı 6 mm2 olması lazımdır – əksər CAD proqramları bu parametri ən minimal dəyərdə avtomatik hesablayır və konstruksiya buna görə dizayn edilir. Bunun üçün də, ara elementlərdə forma düzəlişinə ehtiyac varsa, bu ancaq konstruksiyanın yenidən dizayn edilib, yenidən hazırlanmasıyla edilməlidir. Əks halda qırılmaların ortaya çıxma riski çox yüksəkdir.
  • Elastikliyin olmaması səbəbiylə sirkonium dioksid materialı kök içi ştiftlərin hazırlanması üçün əlverişli deyil.
  • Sirkonium dioksid əsaslı restavrasiyalar stomatologiyada istifadə olunan sementlərə qarşı yapışma xüsusiyyətinə malik deyil, kimyasal bağlanma yoxdur. Yanı sementləmə adheziya prinsiplərinə görə deyil, mexaniki bağlanma prinsiplərinə görə həyata keçirilir. Beləcə metal restavrasiyaların yapışdırılmasında ənənəvi istifadə olunan sementlər (fosfat, karboksilat, şüşə-iyonomer), sirkonium dioksid restavrasiyaların yapışdırılmasında da istifadə oluna bilər.

[/arrowlist]

Qənaətbəxş fiziki xüsusiyyətlərə malik olmaları, hazırlanmalarının getdikcə asanlaşması, materialların sürətlə təkmilləşməsi və qiymət/keyfiyyət əmsalının nisbətən azalması, ən yaxın zamanda metal dəstək restavrasiyaların klinik tədqiqatdan tamamən çıxmasına səbəb olacaq. Solid zirconia növlərinin artması və estetik xüsusiyyətlərinin yaxşılaşdırılması, arxa dişlərin bərpasında rəqibsiz bərpa növü olmalarına gətirəcək. Press-keramika isə ön dişlərin estetik bərpasında artıq öz lider mövqeyini almışdır. Chair-side sistemlərin (intraoral 3D skanerlər) getdikcə inkişaf etməsi və ən əsası ucuzlaşması, stomatologiyanın inqilabı dəyişikliyinə səbəb olacaq.

[toggle title=”Ədəbiyyat”]

  • Prof.Dr. Gülşen Can, Prof.Dr. Ahmet Ersan Ersoy, Prof.Dr. Levent Aksu. Diş Hekimliğinde Maddeler Bilgisi. ISBN: 978-605-64909-0-3.
  • Prof.Dr. Ahmet Ersan Ersoy. Diş Hekimliğinde Sabit Protezler. ISBN: 978-605-84626-0-1, Akademisyen Yayınevi, 2015.
  • Arvind Shenoy and Nina Shenoy. Dental ceramics: An update. J Conserv Dent. 2010 Oct-Dec; 13(4): 195–203.
  • R. Narasimha Raghavan. Sintering of Ceramics – New Emerging Techniques. Dr. Arunachalam Lakshmanan (Ed.), ISBN: 978-953-51-0017-1, InTech, 2012.
  • Liu PR. A Panorama of Dental CAD/CAM restorative systems. Compend Contin Educ Dent. 2005;26:507–8,510,512.
  • Conrad HJ, Seong WJ, Pesun IJ. Current ceramic materials and systems with clinical recommendations: A systematic review. J Prosthet Dent. 2007;98:389–404.
  • Manicone PF, Rossi Iommetti P, Raffaelli L. An overview of zirconia ceramics: Basic properties and clinical applications. J Dent. 2007;35:819–26.
  • Denry I, Kelly JR. State of the art of zirconia for dental applications. Dent Mater. 2008;24:299–307.

[/toggle]

NanoWISE

В апреле 1012-го года чешская фирма SpofaDental, которая несколько лет назад стала частью Sybron Dental Specialties (Danaher), представила на рынке новый наногибридный светоотверждаемый композитный пломбировочный материал NanoWISE и самопротравливающийся однокомпонентный светоотверждаемый адгезив без растворителя Bond 008. Continue reading

Gənc pasiyentin üst çənəsində implantat-dayaqlı tək-vahid qapaq

Kliniki nöqteyi nəzərdən, kliniki müvəffəqiyyət – pasiyentlərimizə ən münasib müalicə təklif etmək deməkdir. Biz ilk növbədə pasiyenti məlumatlandırmalı və motivasiya etməli, sonra münasib profilaktik tədbirlər görməli və sonunda pasiyentin bioloji, funksional və estetik problemlərini həll etmək üçün uyğun terapevtik tədbirləri öyrənməliyik.
Continue reading

Yeni sintetik təmiz fazalı beta trikalsium fosfatla augmentasiya və defektlərin rekonstruksiyası

Mono-mərkəzli açıq tədqiqatda 325 pasiyent sümük auqmentasiyası məqsədilə beta-trikalsium fosfat (  TKF) qranulları ilə müalicə olunmuşdur. 289 pasiyentdə tək CERASORB M, qalan pasiyentlərdə isə bu sümük əvəz edici material autogen sümüklə kombinasiyada istifadə olunmuşdur. Hazırki sümük əvəzedici material əsasən apikoektomiyadan, adi və ağıl dişləri çəkildikdən sonra yaranan sümük boşluqlarının doldurulması üçün istifadə olunmuşdur. 84 kliniki halda membrandan istifadə olunmuşdur. Pasiyentlər 1 həftə sonra, 3-cü və 6-cı ayda, və bəziləri 9-cu ayda müşahidə olunmuşdurlar. Bərpa olunan defektlərin əksəriyyətinin ölçüləri 1.5sm qədər, bəzilərinin isə 7 sm qədər idi. Sintetik qranullarla davranmaq asan və rahat idi.Sümük əvəzedici materialın kəmiyyətindən və müalicə olunan sahənin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq, o 3-9 aydan sonra rezorbsiya olunmuşdur. Səkkiz pasiyentdə (2.8%) iltihablşma əlamətləri müşahidə olunmuşdur. Onların üçündə yarananın sağalma prosesi ləngimişdir.

Continue reading

Sümük halqaları ilə vertikal auqmentasiya

Nümayiş etdirilən texnikada tək cərrahi müdaxilə ilə dəqiq otuzdurulan halqaşəkilli sümük transplantatları vasitəsilə sümük qüsurlarının üç-ölçülü vertikal auqmentasiyası və dental implantatların yerləşdirilməsi təsvir olunur. Resipiyent (qəbul edən) sahənin preparasiyası və sümük transplantatlarının alınması trepan frezerlər vasitəsilə həyata keçirilir. Daxilində implantat yatağı hazırlanmış transplantat donor sahədən kəsilib çıxarılır və o (transplantat) resipiyent sahəyə implantat vasitəsilə fiksasiya olunur.

Bernard Gezenhagen (DMD), Medical Director, Pro-Implant Institute.
Institute for Dental Implantology and Aesthetic and International Training Centre, Melzungen, Almaniya.

[checklist]

  • Giriş.

[/checklist]
Dental implantologiya üç-ölçülü sümük defektləri hallarında blokşəkilli autogen sümük transplantatları ilə vertikal auqmentasiya adətən iki etaplı cərrahi müdaxilə vasitəsilə həyata keçirilir. Transplantatların sağalma dövründə sümük itkisinin qarşısını almaq üçün onların(transplantatların) resipiyent sahəyə çox yaxşı uyğunlaşdırılması və ora möhkəm fiksasiyası çox zəruridir. Yaranan hər-hansı bir boşluqlar süngərvari sümük ilə (donor sahədən alınmış) və ya sümük əvəzedici materiallarla doldurulmalıdır. Auqmentasiya olunan sahənin baryer membran ilə örtülməsi rezorbsiya proseslərinin qarşısını almağa imkan verir. İlkin dövrdə uyğunlaşma atrofiyası adlanan sümük transplantatlarının həcminin azalması prosesi baş verir. Cərrahlar bu prosesi yaxşı bilərək, sümük itkisinin qarşısını almaq məqsədilə, sümük transplantatlarının ətraflarını gec rezorbsiya olunan sümük əvəzedici materiallarla auqmentasiaya etməyi təklif etdilər.

[checklist]

  • Metod.

[/checklist]

Nümayiş etdirilən metodun məqsədi bir cərrahi müdaxilədə blok şəklində sümük transplantatının köçürülməsini və dental implantatının yerləşdirilməsini kombinasiya etməkdir. Müalicədə tam müvəffəqiyyət əldə etmək üçün bir neçə tələblərə riayət olunmalıdır:

  1. Dental implantatın ilkin sabitliyini təmin etmək üçün kifayət qədər qalıq sümük olmalıdır.
  2. Resipiyent sahə sümük transplantatının süngərvari aspektini canlı hüceyrələrlə maksimum təchiz etməlidir.
  3. Sümük transplantatı bərk və tam hərəkətsiz olmalıdır.
  4. Uğurlu ortopedik reabilitasiya üçün implantatlar düzgün yerləşdirilməlidir.
  5. Yara heç bir dartılma olmadan yaxşı bağlanmalıdır.

[checklist]

  • Kliniki hal.

[/checklist]

18 yaşlı kişi idman zamanı xəsarət almışdır. Pasiyentin endodontik müalicə almış 12 nömrəli dişinin kötüyü sınmış və 11 nömrəli dişi isə hərəkətli olmuşdur. Heç bir dişi saxlamaq mümkün olmadı. Biz kötük fraqmentlərini çıxartmaq, dərhal sümük auqmentasiyası aparmaq və dental implantatlar yerləşdirmək qərarına gəldik.
Diş və kötüklər çıxarıldıqdan sonra 12 diş sahəsində üç-ölçülü sümük defekti, 11 diş sahəsində isə sümük fenestrasiyası yarandı. Lazım olan transplantatın diametri 6 mm diametrli trepan frezerlə müəyyənləşdirildi (Şək.1 və 2). Bütün auqmentasiya prosedurları üçün qonşu dişlərin sümük səviyyəsi sümük auqmentasiyasından sonrakı maksimal sümük səviyyəsi kimi nəzərə alınmalıdır.

Şəkil1 və 2. Lazım olan transplantatın diametri 6 mm diametri trepan frezerlə müəyyənləşdirildi.

Mental nahiyə münasib dilim vasitəsilə açıldıqdan sonra trepan frezerlə donor sahədə sümük transplantatının yeri müəyyənləşdirildi. Bu trepan frezerin ölçüsü auqmentasiya və ya resipiyent sahəsində istifadə olunan trepan frezerin ölçüsündən bir ölçü böyük olmalıdır (Şək.3). Bu ona görə lazımdır ki, transplantatın ölçüsü trepanın daxili diametri ilə müəyyənləşdirilir, o zaman ki trepan frezerin xarici ölçüsü preparasiya edilən resipiyent sahənin ölçüsünü müəyyənləşdirir. İki ayrı-ayrı diametrli trepan frezerlərinin istifadə olunması transplantatın preparasiya olunan sümüyə rahat yerləşdirilməsini təmin edir. Transplantatı donor sahədən çıxarmazdan əvvəl onun ortasında (sonradan implantatı yerləşdirmək üçün) kürəşəkilli burğu ilə dəlik açılır (Şək.4). Sonra bu dəlik istifadə olunan implantatın protokoluna uyğun olaraq (bu halda Friadent firmasın Ankylos implantatı istifadə olunmuşdu) müvafiq burğular vasitəsilə genişləndirildi. Bu etapda donor sahədəki süngərvari sümüyü də əsaslı penetrasiya etmək çox vacibdir.

Şəkil 3. Donor sahədə istifadə olunan trepan frezerin ölçüsü auqmentasiya və ya resipiyent sahədə istifadə olunan trepan frezerın ölçüsündən bir ölçü böyük olmalıdır.

Şəkil 4. Transplantatı donor sahədən çıxarmazdan əvvəl onun ortasında (sonradan implantatı yerləşdirməküçün) kürəşəkilli burğu ilə dəlik açılır.

Sümük halqasını asan çıxartmaq üçün sümük transplantatı trepan frezerlə lazım olan son dərinliyə qədər preperasiya olunmalıdır. Bunu heç zaman implantat üçün yuvanın tam hazırlanmasından əvvəl etmək olmaz, çünki əks halda biz sümük halqasını itirə bilərik (kortikal qat nazik olduqda) və sonrakı etaplar çətin olar. Həmçinin məsləhət görülür ki, sümük transplantatının içindəki implantatın yatağının diametri bir az böyük olsun, çünki kortikal sümük qatı çox nazik olduğu halda halqa şəkilli transplantat implantat vasitəsilə fiksasiya olunanda sına bilər. Bu həm də ona görə edilir ki, implantatı son vəziyyətdə yerləşdirdikdə kortikal sümüyün sərt qatı çətinliklər yarada bilər.
Halqaşəkilli sümük transplantatı sümük raspatoru və ya iskənə ilə asanlıqla çıxarılır (Şək.5). 11 diş bölgəsindəki fenestrasiya sahəsini örtmək üçün başqa bir sümük seqmenti götürülür, qüsur kollagen süngər ilə doldurulur və tikilir. Halqaşəkilli sümük transplantatının süngəri aspekti donor sahəyə çevrilmiş vəziyyətdə, kortikal aspekti isə implantatın boynu səmtinə çevrilmiş vəziyyətdə öz yerinə qoyulur (Şək.6).

Şəkil 5. Halqa Şəkil li sümük transplantatı sümük raspatoru və ya iskənə ilə asanlıqla çıxarılır.

Şəkil 6. halqa Şəkil li sümük transplantatı süngəri aspekti donor sahəyə çevrilmiş vəziyyətdə, kortikal aspekti isə implantatın boynu səmtinə çevrilmiş vəziyyətdə öz yerinə qoyulur.

Sonunda resipiyent sahə eyni trepan frezerlə preparasiya olunur (Şək.7). Bayıra çıxan sümük seqmentləri sümük iskənəsi ilə götürülür və sonrakı auqmentasion modelləşdirmə üçün yığılır. Sümük transplantatı resipiyent sahəyə yerləşdirildikdən sonra onun içindən burğu keçirilərək dental implantatın vəziyyəti müəyyənləşdirilir. İmplantatın yatağı resipiyent sahənin yerli sümüyündə transplantatın içindən keçən burğularla mövcud implantatın yerləşdirmə protokoluna uyğun preparasiya olunur (Şək.8). İmplantat özüdə həmçinin transplantatın içindən keçirilərək, yerli sümüyün krestal hissəsinə nüfuz edərək ilkin sabitlik əldə edir. Adapterlə konsentrik hərəkətlər hesabına implantatı subcrestal yerləşdirmək mümkün olur (Şək.9).

Şəkil 7. Resipiyent sahə eyni trepan frezerlə preparasiya olunur.

Şəkil 8. İmplantatın yatağı resipiyent sahənin yerli sümüyündə transplantatın içindən keçən burğularla mövcud implantatın yerləşdirmə protokoluna uyğun preparasiya olunur.

Şəkil 9. Adapterlə konsentrik hərəkətlər hesabına implantatı subcrestal yerləşdirmək mümkün olur.

11 diş bölgəsinə ikinci dental implantat yerləşdirilir, 12 dişin yerinə yerləşdirilən implantatın apikal sümük qüsuru isə mental nahiyyədən götürülmüş sümük seqmentinin hissəcikləri ilə doldurulur. Sümük transplantatının iti kənarları hamarlaşdırılır və sümük hissəcikləri ilə resipiyent sahənin anatomik quruluşu bərpa edilir (Şək.10). Bütün sahə membranla (Biogide, Geistilch) örtülür. Membran ilk olaraq apical səmtindən membran pinləri (Friadent) vasitəsilə immobilizasiya olunur. Sağalma dövründə transplantatın rezorbsiyasının qarşısını almaq məqsədilə, yaranı bağlamazdan əvvəl onun (transplantatın) üstü dənəvər sümük əvəzedici materialla (BioOss, Geistilch) örtülür (Şək.11).

Şəkil 10. Donor sahədən alınan süngəri sümük əlavə auqmentasion modelləşdirmə üçün istifadə olunur.

Şəkil 11. Yaranı bağlamazdan əvvəl transplantatın üstü dənəvər sümük əvəzedici materialla (BioOss,Geistilch) örtülür.

Ankylos implantatının yivinin xüsusi həndəsi forması əla ilkin stabillik əldə etməyə imkan verir və buna görə də onun iki-üç yivinin yerli sümüyə keçməsi belə bu texnika üçün kifayətdir. Üst çənə sinusunun dibinin qaldırılması üçün sümük auqmentasiya eyni qaydada aparıla bilər.

Yeni Balon Lift Kontrol – sümük idarə etmə sistemi: kliniki halın təsviri. Balon-dəstəkli sinusun dibinin qaldırılması – açıq sinus liftinqə alternativdirmi?

[dropcap]O[/dropcap]steointeqrasiya konsepsiyasının hamı tərəfindən qəbul olunduğundan sonra dental implantologiya son 30 ildə təhlükəsiz və müvəffəqiyyətli müalicə növünə çevrildi. Lakin onun tətbiqini bəzən kifayət qədər sümük dəstəyi ol- maması məhdudlaşdırır. Stomatoloqların və pasiyentlərin funksional və estetik tələbləri artdıqca, dental implan- tologiyanın məqsədi sümük reqeneresiyası texnikalarını tətbiq etməklə daha optimal müalicə taktikasını seçmək olmuşdur. Üst çənənin arxa şöbələrində sinusun dibinin qaldırılması prosedurası vasitəsilə alveol darağının hün- dürlüyünün artırılması-şübhəsiz çeynəmə funksiyasının bərpası üçün çox vacibdir. Bu proseduranın əhəmiyyəti dəfələrlə sübut olunmuşdur və artıq 20 ildir ki adi müalicə prosedurası kimi istifadə olunur.
Continue reading

Биомеханические и технологические основы несьемной техники в ортодонтии

5 aprel 2012 il tarixində “Ambassador” otelində keçirilən DENTAURUM ortodontik seminarında Dr. Zaur Zeynalov (BDS, MS, MOrth) tərəfindən təqdim olunan çıxışın video yazısı.

[pro-player width=’600′ height=’437′ type=’video’]http://youtube.com/watch?v=IK5SOa-rflg[/pro-player]

Подготовительный курс имеет целью облегчить начинающим ортодонтам восприятие лекций и мастер-класса профессора Центнера, предоставив базовую информацию об обсуждаемых на тренинге вопросах.

[arrowlist]

  • Основы биомеханики
  • История развития несъемных аппаратов
  • Принципы эджуайс техники
  • Аппарат “страйт вайр” и его модификации (Эндрьюс, Рот, МБТ и др.)
  • Свойства материалов, используемых в современных несъемных конструкциях
  • Технология приклеивания брекетов

[/arrowlist]

İnterna implantatı ilə xarici birləşmə tiplərinin istifadəsinə dair göstərişlər

Oral implantalogiyanın Branemark erasının erken dövründə implantatla ona müvafiq olan ortopedik komponent arasında birləşmə tipi heksaqon əsasında müəyyənləşdirilmişdir. İmplantatı sümüyə yeridərkən tətbiq olunan zəruri gücə tab gətirmə məqsədilə onun üstündə xarici heksaqon yaratmaq təklif olunmuşdur. Orijinal dizayn yivli idi və antirotasiya elementi (heksaqon) implantatı implantat-daşıyıcı vasitəsilə yeritmək üçün lazım idi. Heksaqon implantatın koronal hissəsindən ucada yerləşir və ona içində müvafiq formada yarıq olan ortopedik komponentlər birləşdirilir. “Xarici birləşmə” və ya “xarici heksaqon” kimi tanınan bu sistem standarta çevrildi və müxtəlif istehsalçıların istehsal etdikləri implantatlar və ortopedik komponentlər arasında qarşılıqlı əlaqəyə imkan verdi. Continue reading