Diş sağlamlığı deyəndə təkcə çürük yox, diş daşları da ciddi diqqət tələb edən mövzudur. Diş daşları təkcə estetik problem deyil, həm də bir çox ağız boşluğu xəstəliklərinin təməlində durur. Bu yazıda, diş daşlarının zərərləri, onların yaranma səbəbləri və ən əsası, diş daşlarının təmizlənməsi və qarşısının alınması üçün praktik tövsiyələrlə tanış olacaqsınız.
Diş daşları nədir?
Diş daşı, yumşaq dental plağın (yemək qalıqları, tüpürcək və bakteriyaların qarışığı) tüpürcəkdəki minerallarla birləşərək sərtləşmiş formasıdır. Bu proses, plaqın diş səthində kifayət qədər uzun müddət qalması nəticəsində baş verir. Yaranma yeri və xarakterinə görə iki yerə bölünür:
- Diş eti üstü daşlar: Diş eti xəttinin üstündə, əsasən aşağı ön dişlərin dillə baxan tərəfində və üst azı dişlərin yanaq tərəfində yığılır. Açıq-sarı və ya qəhvəyi rəngdə olur.
- Diş eti altı daşlar: Diş eti xəttinin altında, diş kökləri üzərində formalaşır. Rəngi daha tünd – yaşıl, qara və ya tünd qəhvəyi ola bilər. Bu növ daha təhlükəlidir, çünki birbaşa dişi dəstəklənən toxumalara zərər verir.
Diş ərpinin təmizlənməsi prosesi də məhz bu daşların aradan qaldırılması ilə bağlıdır, çünki ərpi çox vaxt daşların yığıldığı əsas yerlərdən biridir.
Diş daşlarının zərərləri.
Diş daşlarının təkcə gözə görünən deyil, görünməyən də çoxsaylı zərərləri var:
- Diş əti xəstəliklərinin əsas səbəbi: Daşların kobud səthi yeni bakteriya və plaq yığılması üçün ideal mühit yaradır. Bu bakteriyalar diş etində qıcıqlanma və iltihaba səbəb olur ki, bu da gingivit (diş eti iltihabı) adlanır. Gingivitis zamanı diş etlari qızarır, şişir və fırçalama zamanı qanayır. Bu vəziyyət müalicə edilməzsə, periodontit adlanan daha ciddi vəziyyətə çevrilir. Periodontitdə infeksiya diş ətrafındakı sümüyü məhv edir, dişlər sallanmağa başlayır və nəticədə diş itkisi baş verə bilər.
- Persistent halitozis (ağız qoxusu): Diş daşlarının gözenekli quruluşunda və diş eti altındakı ciblərdə yığılan bakteriyalar və qida qalıqları, təhlükəli qazlar buraxaraq davamlı ağız qoxusuna səbəb olur.
- Diş minasının məhv olması: Daşların altında qalan bakteriyalar tərəfindən buraxılan turşular, diş minasını aşındıraraq çürüyün yaranmasına şərait yaradır.
- Estetik problemlər: Diş daşları, xüsusilə də səmt bölgələrdə, dişlərin ləkəli və baxımsız görünməsinə səbəb olur.
Diş daşlarının yaranma səbəbləri.
Diş daşlarının təmizlənməsi zərurəti yaranmaması üçün onların niyə yarandığını başa düşmək vacibdir:
- Qeyri-kafi ağız gigiyenası: Dişlərin nizamsız və ya səhv fırçalanması, diş ipindən istifadə edilməməsi əsas səbəbdir.
- Qida vərdişləri: Şəkərli və nişastalı qidalarla daha çox qidalanma, bakteriyalar üçün daha çox qida mənbəyi deməkdir.
- Tüpürcək tərkibi: Bəzi insanların tüpürcəyində mineral səviyyəsi daha yüksək olur, bu da daş əmələgəlməsini sürətləndirir.
- Siqaret, veyp, qəlyan və alkoqol: Həm tüpürcək tərkibini dəyişir, həm də ağızda quraqlıq yaradaraq plaq yığılmasını asanlaşdırır.
- Bəzi dərmanlar: Tüpürcək ifrazatını azaldan dərmanlar da riski artırır.
Diş daşlarının qarşısını alınması.
Diş daşlarının təmizlənməsi ehtiyacını minimuma endirmək üçün bu qoruyucu tədbirlərə əməl olunmalıdır:
- Düzgün və nizamlı fırçalama: Dişlərinizi gündə iki dəfə, ən azı iki dəqiqə ərzində yumşaq qıllı fırça və fluoridli macunla fırçalayın. Fırçanı diş eti xəttinə 45 dərəcə bucaq altında tutaraq, diş və diş eti arasındakı xətti xüsusilə təmizləyin.
- Gündəlik diş ipi istifadəsi: Bu, diş ərpinin təmizlənməsi üçün ən effektiv üsuldur. Diş fırçasının çata bilmədiyi sıx təmas nöqtələrini və ərpi səthlərini təmizləyərək plaq yığılmasının qarşısını alır.
- Antiseptik ağız suları: Alkoqolsuz, xlorheksidin və ya fluorid ehtiva edən ağız suları, fırçalama və diş ipindən sonra tövsiyə olunan köməkçi vasitələrdir.
- Düzgün qidalanma: Şəkər və nişastanı məhdudlaşdırın, təzə meyvə və tərəvəzləri (məsələn, alma, xiyar) daha çox istehlak edin. Onların çeynəmə prosesi dişlərin təbii təmizlənməsinə kömək edir.
- Kifayət qədər su için: Su, ağızda qida qalıqlarını təmizləyər və tüpürcək ifrazatını stimullaşdırır.
Diş daşlarının təmizlənməsi: prosedur və metodlar.
Evdəki qulluq nə qədər yaxşı olursa olsun, bəzi diş daşları mütləq peşəkar müdaxilə tələb edir. Diş daşlarının təmizlənməsi ancaq stomatoloq tərəfindən həyata keçirilən prosedurdur və əsasən iki üsuldan ibarətdir:
- Skeyling (ultrasəs təmizləmə): Diş həkimi yüksək tezlikli vibrasiya və su ilə işləyən xüsusi cihazla (skeyler) böyük və sərt daşları sürətlə və effektiv şəkildə parçalayır və diş səthindən uzaqlaşdırır.
- Küretaj (əl alətləriylə təmizləmə): Diş eti altındakı daha incə və dərin daşları və patoloji toxumaları təmizləmək üçün xüsusi manual alətlər (küretlər) istifadə olunur.
Bu prosedur, adətən, ağrısızdır və xüsusi bir anesteziya tələb etmir. Lakin, diş etləri çox həssas olan və ya dərin təmizləmə tələb olunan pasientlərə lokal anesteziya tətbiq oluna bilər. Bakıdakı müasir klinikalarda bu proses sürətli və rahat şəkildə həyata keçirilir.
Diş sağlamlığınızı qoruyun.
Diş daşları ilə mübarizə etməyin ən yaxşı yolu, onların əmələ gəlməsinin qarşısını almaqdır. Gündəlik düzgün ağız qulluğu ilə yanaşı, ildə ən azı bir dəfə diş həkiminə profilaktik müayinə üçün getmək qızıl qaydadır. Təcrübəli stomatoloq Fərid Zeynalov vurğulayır: “Diş daşları sakit təhlükədir. Onların vaxtında təmizlənməsi, ciddi diş eti xəstəliklərinin və diş itkisinin qarşısını almaq üçün ən effektiv investisiyadır. Azərbaycanda müasir stomatologiya imkanları sayəsində bu prosedur artıq çox asan və əlçatandır.” Diş sağlamlığınızı güzəştə verməyin, müntəzəm nəzarəti unutmayın.
Tez-tez verilən suallar:
Diş daşları nədir?
Diş daşları, yumşaq dental plağın tüpürcək mineralları ilə birləşərək sərtləşmiş formasıdır. Diş səthində və diş eti xəttində ləkə kimi görünən sərt quruluşlardır.
Diş daşlarının yaranmasının qarşısını necə ala bilərəm?
Ən effektiv yol, gündə iki dəfə diş fırçalamaq, hər gün diş ipi ilə təmizləmək, şəkərli qidaları məhdudlaşdırmaq və ildə bir dəfə diş həkimi nəzarətindən keçməkdir.
Diş daşlarının təmizlənməsi ağrılıdırmı?
Adi skeyling proseduru çox vaxt ağrısızdır. Ancaq diş etləriniz çox həssasdırsa və ya dərin təmizləmə (küretaj) tələb olunursa, diş həkimi lokal anesteziya tətbiq edə bilər, bu da prosesi tamamilə rahat edəcəkdir.
Diş daşları dişlərə nə qədər zərər verir?
Diş daşları birbaşa diş eti iltihabına (gingivit), periodontitə (diş dəstək toxumalarının məhv olması), davamlı ağız qoxusuna və diş çürüyünə səbəb ola bilər. Onların vaxtında təmizlənməsi bu riskləri xeyli azaldır.