Diş daşları ağız sağlamlığının ən ciddi düşmənlərindən biridir. Hər gün xəstələrdən eyni sualları eşidilir: “Diş daşlarını evdə necə təmizləyə bilərəm?”, “Soda və limonla təmizləmək işə yarayırmı?”, “Təbii üsullar effektivdirmi?” Bu sualların cavabı birmənalıdır – xeyr, evdə diş daşlarını təmizləmək təhlükəlidir və effektiv deyil.

Bu məqalədə sizə diş daşlarının niyə yalnız peşəkar stomatoloji müdaxilə ilə təmizlənməsi lazım olduğunu, təbii üsulların hansı zərərləri yarada biləcəyini və dişlərinizi necə qorumalı olduğunuzu izah ediləcək.

Diş daşları nədir və necə əmələ gəlir?

Diş daşları dişlərinizin səthində yığılan bakterial lövhənin minerallaşması nəticəsində formalaşan sərt çöküntülərdir. Bu proses adətən belə başlayır: qida qalıqları və bakteriyalar dişlərinizin səthində nazik bir təbəqə əmələ gətirir. Əgər bu təbəqə 24-48 saat ərzində düzgün fırçalama ilə təmizlənməzsə, tüpürcəkdəki kalsium və fosfat mineralları ilə birləşərək bərkiməyə başlayır.

Kliniki təcrübədə müşahidə etdilən əsas yaranma səbəbləri:

• Düzgün olmayan ağız gigiyenası – Gündə 2 dəfə, ən azı 2 dəqiqə fırçalama vərdişinə əməl edilməməsi diş daşı əmələ gəlməsinin əsas səbəbidir. Bakıda qəbul etdiyim xəstələrin 70%-ində məhz bu problemi görürəm.
• Diş ipi istifadə olunmaması – Fırça yalnız dişlərin görünən səthlərini təmizləyir. Dişlərin arası sahələr isə yalnız diş ipi ilə təmizlənə bilər.
• Şəkərli və asidli qidaların çox istehlakı – Qazlı içkilər, şirniyyatlar və turşulu meyvə şirələri ağız mühitinin pH balansını pozaraq bakteriyaların çoxalmasına şərait yaradır.
• Siqaret istifadəsi – Tütün məhsulları yalnız dişləri saraldır deyil, eyni zamanda bakterial lövhənin bərkiməsini sürətləndirir.

Əmələ gələn diş daşları adətən sarımtıl və ya açıq qəhvəyi rəngdə olur. Zamanla isə qəhvə, çay və digər rəngli qidaların təsiri ilə qaralır. Diş daşları diş əti xəttində, dişlərin arxa səthində və xüsusilə aşağı ön dişlərin daxili tərəfində daha çox toplanır.

Niyə evdə “təbii üsullar” diş daşlarını təmizləyə bilmir?

İnternetdə diş daşlarının evdə təmizlənməsi üçün onlarla “təbii resept” tapa bilərsiniz. Soda-limon qarışığı, sirkə, qoz qabığı, duz və hətta küncüt çeynəmək kimi tövsiyələr geniş yayılıb. Amma stomatoloq olaraq sizə deyirəm ki, bu üsulların heç biri diş daşlarını təmizləyə bilməz. Əksinə, ciddi zərərlər yarada bilər.

Təbii üsulların effektiv olmamasının səbəbləri.

• Diş daşları çox sərtdir – Minerallaşmış diş daşlarının sərtliyi demək olar ki, diş minasına yaxındır. Heç bir ev üsulu ilə bu sərtliyi məhv etmək mümkün deyil. Stomatoloji klinikalarda istifadə etdiyimiz ultrasəs cihazları saniyədə 30.000-40.000 titrəyiş yaradır və yalnız bu tezlik diş daşlarını parçalaya bilir.
• Təbii maddələr yalnız səthi ləkələrə təsir edir – Soda və ya limon suyu kimi maddələr yalnız səthi rəng dəyişikliyinə təsir edə bilər, amma artıq formalaşmış diş daşlarını həll edə bilməz. Daha pis odur ki, bu maddələr diş minasını aşındıraraq daha böyük problemlərə səbəb olur.
• Ev üsulları diş əti altındakı daşlara çatmır – Ən təhlükəli diş daşları diş əti xəttinin altında, görünməyən sahələrdə toplanır. Bu sahələrə çatmaq və oradakı daşları təmizləmək yalnız peşəkar alətlərlə mümkündür.

Təbii üsulların yaratdığı zərərlər.

• Soda və limon – diş minasının düşmənidir – Bu kombinasiya internetdə ən populyar “təbii üsul”dur. Bu üsula güvənən xəstələrdə ciddi diş minası aşınması və həssaslıq problemləri ilə qarşılaşılır. Limonun yüksək turşuluğu diş minasını eridiir, soda isə aşındırıcı təsiri ilə bu prosesi sürətləndirir. Nəticədə dişlər həssaslaşır, çürümə riski artır.
• Sirkə istifadəsi – Sirkənin turşuluğu limona nisbətən daha yüksəkdir. Bir xəstəm sirkə ilə ağız çalxalamağa başladıqdan 2 həftə sonra dişlərində çox güclü həssaslıq və minanın incəlməsi problemi ilə üzləşdi.
• Qoz qabığı və digər bitki mənşəli üsullar – Bu üsulların heç bir elmi əsası yoxdur. Qoz qabığının antibakterial təsiri olsa belə, artıq formalaşmış diş daşlarına heç bir təsiri yoxdur.
• Duz və küncüt çeynəmək – Bu üsullar mexaniki aşındırma prinsipinə əsaslanır. Amma problemin həlli deyil, yeni problemlərin yaranmasıdır. Duz dişləri cızmaq və həssaslığı artırmaq riski yaradır.

Azərbaycanda bu təbii üsulları sınayan xəstələrin sayı təəssüf ki, çoxdur. Stomatoloji klinikaya gələn xəstələrin təxminən 30%-i əvvəlcə evdə müxtəlif üsulları sınayıb, nəticə almayıb və ya daha da pisləşib.

Peşəkar diş daşı təmizlənməsi – yeganə effektiv həll.

Diş daşlarının təmizlənməsi yalnız stomatoloji klinikada, mütəxəssis həkim tərəfindən və xüsusi cihazlarla aparılmalıdır. Bu prosedur tibbi terminologiyada “skaling” adlanır və diş sağlamlığının qorunmasında kritik əhəmiyyət daşıyır.

Ultrasəs cihazı ilə təmizləmə.

Müasir stomatoloji klinikalarda istifadə etdiyimiz əsas üsul ultrasəs skalinqdir. Bu üsulda xüsusi bir cihaz saniyədə on minlərlə titrəyiş yaradır və bu titrəyişlər diş daşlarını diş səthindən ayırır.

Prosesin üstünlükləri:

• Ağrısızdır və anesteziya tələb etmir
• 30-45 dəqiqə ərzində tamamlanır
• Diş minasına heç bir zərər vermir
• Diş əti altındakı daşları da effektiv təmizləyir
• Bakteriyaların 90%-dən çoxunu aradan qaldırır

Əl alətləri ilə təmizləmə (küretaj).

Bəzi hallarda, xüsusilə çox dərin və sərt diş daşları olduqda, ultrasəsə əlavə olaraq əl alətlərindən də istifadə edilir. Kretuar adlanan bu qarmaq formalı alətlər stomatoloqun əlində dəqiq idarə olunur və diş daşlarının mexaniki olaraq çıxarılmasını təmin edir.

Diş həkimi Fərid Zeynalov kimi təcrübəli mütəxəssislər bu texnikanı ustalıqla tətbiq edərək ən çətin hallarda belə effektiv nəticə əldə edirlər.

Polisaj və flüoridləmə.

Diş daşları təmizləndikdən sonra diş səthləri xüsusi pasta ilə cilalanır (polisaj). Bu mərhələ diş səthini hamarlaşdıraraq bakteriyaların yenidən yapışmasını çətinləşdirir. Sonra isə flüorid məhlulu tətbiq edilir ki, bu da diş minasını gücləndirir və çürümə riskini azaldır.

Diş daşlarının sağlamlığa təsirləri.

Diş daşları sadəcə estetik problem deyil. Vaxtında təmizlənmədikdə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb olur:

• Gingivit və periodontit – Diş daşlarının altında yığılan bakteriyalar diş ətini qıcıqlandırır və iltihab yaradır. İlk mərhələdə gingivit inkişaf edir – diş əti qızarır, şişir və fırçalama zamanı qanayır. Əgər müdaxilə olunmazsa, periodontitə çevrilir və diş itkisinə səbəb olur.
• Ağız qoxusu – Diş daşlarının altında çoxalan bakteriyalar pis qoxulu kimyəvi birləşmələr ifraz edir. Bu, xroniki ağız qoxusuna səbəb olur.
• Diş çürüməsi – Diş daşları diş səthini bakteriyalara qarşı müdafiəsiz buraxır və çürümə prosesini sürətləndirir.
• Ümumi sağlamlığa təsir – Tədqiqatlar göstərir ki, periodontal xəstəliklər ürək-damar xəstəlikləri, diabet və hətta bəzi xərçəng növləri ilə əlaqəlidir.

Diş daşlarının qarşısını necə almaq olar?

Diş daşlarının əmələ gəlməsinin tamamilə qarşısını almaq mümkün olmasa da, düzgün ağız gigiyenası ilə bu riski minimuma endirmək olur.

Düzgün fırçalama texnikası.

Dişləri gündə 2 dəfə, səhər və yatmazdan əvvəl, ən azı 2 dəqiqə fırçalamalısınız. Fırça orta sərtlikdə və kiçik başlıqlı olmalıdır. Hərəkətlər dairəvi və yumşaq olmalı, şaquli istiqamətdə – diş ətindən diş ucuna doğru aparılmalıdır.

Diş ipi istifadəsi.

Diş ipi gündəlik ağız gigiyenasının mütləq elementi olmalıdır. Dişlərin arası sahələr fırça ilə təmizlənə bilmədiyi üçün məhz buralarda diş daşı daha çox toplanır. Hər axşam yatmazdan əvvəl bütün dişlərin arasını diş ipi ilə təmizləyin.

Ağız yaxalayıcı istifadəsi.

Antibakterial ağız yaxalayıcılar bakteriyaların sayını azaldaraq diş ərpinin əmələ gəlməsini yavaşladır. Amma yaxalayıcı fırçalama və diş ipinin əvəzinə deyil, əlavəsi kimi istifadə edilməlidir.

Qidalanma vərdişləri.

Şəkərli və yapışqan qidalardan mümkün qədər uzaq durun. Yeməkdən sonra ağzınızı su ilə yaxalayın və ya dişləri fırçalayın. Qəhvə, çay və qırmızı şərab kimi rəngli içkiləri istehlak etdikdən sonra ağzınızı yaxalamağı unutmayın.

Mütəzəm stomatoloq müayinəsi.

Diş daşlarının vaxtında aşkarlanması və təmizlənməsi üçün ildə ən azı 2 dəfə stomatoloqa müraciət etməlisiniz. Peşəkar təmizləmə proseduru (skaling) il ərzində 1-2 dəfə aparılmalıdır. Bu, həm diş daşlarının, həm də digər problemlərin vaxtında aradan qaldırılmasını təmin edir.

Bakıda fəaliyyət göstərən müasir stomatoloji klinikalarda bu xidmət yüksək keyfiyyətdə və əlverişli qiymətlərlə təklif olunur.

Diş təmizləmə proseduru sonrası qulluq

Diş daşlarını təmizlədikdən sonra ilk 24-48 saat ərzində bəzi tövsiyələrə əməl etmək vacibdir:

• İlk günlərdə çox isti və ya çox soyuq qidalardan çəkinin
• Sərt və xırtıldayan qidalardan uzaq durun
• Rəngli içkilər (qəhvə, çay, qırmızı şərab) istehlak etməyin
• Yumşaq tüklü diş fırçası istifadə edin
• Həkimin təyin etdiyi ağız yaxalayıcısını müntəzəm tətbiq edin

Bəzi xəstələrdə prosedurdan sonra keçici həssaslıq ola bilər. Bu normaldır və bir neçə gündən sonra keçir. Əgər həssaslıq davam edərsə və ya ağrı olarsa, mütləq həkiminizə müraciət edin.

Nəticə.

Diş daşları yalnız peşəkar stomatoloji müdaxilə ilə təmizlənə bilər. İnternetdə təbliğ edilən təbii üsulların heç biri effektiv deyil və ciddi zərərlər yarada bilər. Diş minasının aşınması, həssaslığın artması və diş ətinin zədələnməsi bu üsulların ən çox rast gəlinən fəsadlarıdır.

Ən yaxşı müalicə profilaktikadır. Mütəzəm stomatoloq müayinəsi, ildə 1-2 dəfə peşəkar diş təmizləmə və düzgün gündəlik ağız gigiyenası sizin dişlərinizi ömür boyu sağlam saxlaya bilər.

Diş sağlamlığınızı təbii üsullarla “eksperiment”ə çevirməyin. Xatırlayın ki, dişləriniz yalnız bir dəfə verilir və onlara qulluq həyat keyfiyyətinizin ayrılmaz hissəsidir.

Sağlamlığınıza qayğı göstərin və mütəmadi stomatoloji müayinələri təxirə salmayın!

---

Tez-tez verilən suallar.

Diş daşlarını evdə necə təmizləyə bilərəm?

Evdə diş daşlarını tam təmizləmək mümkün deyil. Diş daşları minerallaşmış və çox sərt strukturlara malikdir. Onların təmizlənməsi yalnız stomatoloji klinikalarda xüsusi ultrasəs cihazları və peşəkar alətlərlə mümkündür. Evdə yalnız gündəlik ağız gigiyenası ilə yeni diş daşlarının əmələ gəlməsinin qarşısını ala bilərsiniz.

Təbii üsullar diş daşlarını effektiv şəkildə aradan qaldıra bilərmi?

Xeyr, heç bir təbii üsul diş daşlarını effektiv şəkildə aradan qaldıra bilməz. Soda, limon, sirkə və digər “xalq reseptləri” yalnız səthi ləkələrə minimal təsir göstərə bilər, amma formalaşmış diş daşlarını təmizləyə bilməz. Daha pis odur ki, bu üsullar diş minasını aşındırır və həssaslığa səbəb olur.

Hansı təbii inqrediyentlər diş daşlarını təmizləmək üçün ən yaxşıdır?

Heç bir təbii inqrediyent diş daşlarını təmizləmək üçün yaxşı deyil, çünki onlar bu problemi həll edə bilmir. Diş daşlarının təmizlənməsi yalnız stomatoloji prosedurdur və təbii üsullarla əvəz edilə bilməz. Dişlərinizə zərər verməmək üçün peşəkar kömək almalısınız.