Bir çox insan diş daşlarını sadə bir estetik qüsur hesab etsə də, əslində bu, ciddi ağız və ümumi sağlamlıq problemlərinin başlanğıcıdır. Məhz buna görə də, diş daşlarının təmizlənməsi yalnız kosmetik yox, həm də terapevtik bir zərurətdir. Diş daşlarının zərərləri barədə məlumatlı olmaq və onların qarşısını necə almağı bilmək, sağlam dişlər və diş ətləri üçün atılan ilk və ən vacib addımdır.
Diş daşları nədir?
Diş ərpinin təmizlənməsi haqqında danışmazdan əvvəl, diş daşları nədir sualına cavab verək. Diş daşı, ağız boşluğumuzda daima yaranan yumşaq diş ərpinin (plak) sərtləşmiş formasıdır. Diş ərpi bakteriyalardan, tüpürcək zülallarından və qida qalıqlarından ibarət olan şəffaf, yapışqan bir təbəqədir. Əgər bu ərpi müntəzəm olaraq fırçalama və diş ipi ilə təmizləməzsək, o, tüpürcəyin tərkibindəki minerallarla (əsasən kalsium və fosfat) birləşərək cəmi 24-72 saat ərzində kristallaşmağa başlayır və sərt diş daşına çevrilir.
Diş daşları iki əsas növə bölünür:
- Diş əti üstü daşlar: Əsasən dişlərin görünən səthində və diş əti xəttinin yuxarısında yaranır. Rəngi sarımtıl və ya ağ ola bilər.
- Diş əti altı daşlar: Diş əti xəttinin altında, diş və diş əti arasında yaranan ciblərə yığılır. Rəngi adətən tünd qəhvəyi və ya qara olur və bu növ daha təhlükəlidir.
Sərtləşmiş diş daşını evdə fırça ilə təmizləmək mümkün deyil, bu isə peşəkar diş daşlarının təmizlənməsi prosedurunu zəruri edir.
Diş daşlarının zərərləri.
Diş daşları sadəcə xoşagəlməz görünüş yaratmır, həm də bir sıra ciddi xəstəliklərə səbəb olur. Zərərlər üç əsas istiqamətdə təzahür edir:
- Diş əti xəstəlikləri: Diş daşı səthi məsaməlidir və daha çox bakteriyanın yığılması üçün ideal mühit yaradır. Diş əti altındakı bakteriyalar diş ətində iltihaba (Gingivit) səbəb olur. Gingivit diş ətinin qızarması, şişməsi və fırçalama zamanı qanaması ilə özünü göstərir.
- Periodontit (Dişətinin çəkilməsi): Gingivit müalicə edilmədikdə, iltihab diş əti altındakı sümüyə yayılır (Periodontit). Bu, sümük itkisinə və dişin kökünə dəstək verən toxumaların məhvinə gətirib çıxarır. Nəticədə dişlər laxlayır və sonda itirilir. Bu, diş itkisinin ən çox rast gəlinən səbəbidir.
- Karies (Diş çürüməsi): Diş daşlarının altındakı bakteriyalar dişin səthində turşu ifraz edir. Bu turşu dişin minasını zədələyərək kariesin yaranmasına səbəb olur.
- Ümumi sağlamlığa təsir: Ağızdakı xroniki iltihab (Periodontit) ürək-damar xəstəlikləri, şəkərli diabet və hətta bəzi tənəffüs sistemi xəstəlikləri kimi digər orqanizmdəki xəstəliklərin riskini artıra bilər.
Bu zərərləri nəzərə alaraq, müntəzəm diş daşlarının təmizlənməsi böyük əhəmiyyət daşıyır.
Diş daşlarının yaranma səbəbləri.
Diş daşlarının yaranmasına səbəb olan amillər əsasən gigiyena və qidalanma ilə bağlıdır. Bu səbəbləri geniş perspektivdə təqdim edirik:
- Qeyri-kafi ağız gigiyenası: Əsas və ən böyük səbəb dişlərin və diş əti xəttinin düzgün fırçalanmamasıdır. Xüsusilə çətin çatan yerlər (arxa dişlər, dişarası boşluqlar) təmizlənmədikdə, ərpin toplanması sürətlənir. Diş ipi və ya dişarası fırçaların istifadə edilməməsi bu riski xeyli artırır.
- Qidalanma vərdişləri: Şəkərli, karbohidratlı qidalar və turşulu içkilər (qazlı sular, meyvə şirələri) ağızdakı bakteriyalar üçün ideal qida mənbəyidir. Bu qidalar nə qədər çox qəbul edilərsə, diş ərpinin təmizlənməsi bir o qədər çətinləşir.
- Tüpürcəyin tərkibi: Bəzi insanlarda tüpürcəyin tərkibində yüksək miqdarda kalsium duzları olur. Bu, diş ərpinin diş daşına çevrilməsini sürətləndirir.
- Siqaret çəkmə: Tütün məmulatlarının istifadəsi tüpürcəkdəki turşuluğu dəyişir və diş əti xəstəlikləri riskini artırmaqla yanaşı, diş daşı yaranmasını da sürətləndirir.
- Ortodontik qurğular: Düzgün təmizlənmədikdə breketlər və ya protezlər ərpin toplanması üçün əlavə sahələr yaradır.
Diş daşlarının qarşısını almaq üçün tövsiyələr.
Diş daşlarının yaranmasının qarşısını almaq üçün gündəlik həyat tərzində bəzi ciddi dəyişikliklər etmək lazımdır.
- Düzgün fırçalama: Dişlərinizi gündə ən azı iki dəfə, hər dəfə iki dəqiqə ərzində fırçalayın. Fırçanı diş əti xəttinə 45 dərəcə bucaq altında tutaraq yumşaq, dairəvi hərəkətlərlə təmizləyin. Elektrikli diş fırçaları diş ərpi təmizliyində daha effektiv ola bilər.
- Diş ipi (floss) istifadəsi: Gündə ən azı bir dəfə diş ipi istifadə edin. Fırçanın çata bilmədiyi dişarası və diş əti altı bölgələrdəki ərpin təmizlənməsi üçün bu, kritikdir.
- Antiseptik ağız yuyucuları: Həkim tövsiyəsi ilə ağız yuyucularından istifadə edə bilərsiniz. Florid və ya xlorheksidin tərkibli yuyucular bakteriyaların sayını azaldaraq ərpin yaranmasını yavaşlada bilər.
- Qidalanmaya nəzarət: Şəkərli və nişastalı qidaların qəbulunu məhdudlaşdırın. Xüsusilə yatmazdan əvvəl qida qəbulundan çəkinin. Təzə meyvə, tərəvəz və su qəbulunu artırın.
- Müntəzəm peşəkar təmizləmə: Hər 6 aydan bir diş daşlarının təmizlənməsi üçün mütəxəssislərə müraciət edin. Peşəkar təmizləmə evdə təmizlənə bilməyən sərt daşları aradan qaldırmağın yeganə yoludur. Bu, Azərbaycanda diş sağlamlığının qorunmasında vacib bir prosedurdur.
Diş daşlarının təmizlənməsi: prosedur və metodlar.
Peşəkar diş ərpinin təmizlənməsi stomatologiya mərkəzində həyata keçirilir. Adətən ağrısızdır, lakin bəzi pasiyentlərdə (xüsusən diş əti iltihabı və ya yüksək həssaslığı olanlarda) yüngül narahatlıq yarana bilər. Belə hallarda yerli anesteziya tətbiq edilə bilər.
Əsas təmizləmə metodları bunlardır:
- Ultrasəs təmizləmə: Bu, ən çox yayılmış və effektiv metoddur. Xüsusi bir cihaz yüksək tezlikli vibrasiya yaradaraq diş daşlarını parçalayır və su axını ilə onları diş səthindən təmizləyir. Bu metod diş əti üstü və altı daşların təmizlənməsində istifadə olunur.
- Əl alətləri (küretlər): Ultrasonik cihazın çətin çatdığı yerlərdə və ya diş əti altı daşların daha dəqiq təmizlənməsi üçün həkim xüsusi əl alətlərindən (scaling və root planing) istifadə edir.
- Air-Flow (hava-su axını): Bu metod dişin səthindəki diş ərpini, piqmentasiyanı və yeni yaranmış daşları xüsusi soda tərkibli toz və güclü hava-su axını ilə təmizləyir. Əsasən cilalama məqsədi daşıyır.
- Cilalama: Təmizləmədən sonra diş səthi hamarlaşdırılır ki, bu da bakteriyaların və diş ərpinin yenidən yapışmasını çətinləşdirir.
Bu prosedurlar Bakı klinikalarında müasir stomatoloji standartlara uyğun şəkildə həyata keçirilir.
Diş sağlamlığınızı qoruyun.
Diş daşları ağız sağlamlığının gizli düşmənidir və onların yaratdığı zərərlər sadəcə estetik problemlərdən ibarət deyil. Diş daşlarının zərərlərini minimuma endirmək və ağız sağlamlığını qorumaq üçün yeganə yol iki əsas amilə əməl etməkdir: ardıcıl gündəlik gigiyena (düzgün fırçalama və diş ipi) və müntəzəm peşəkar diş daşlarının təmizlənməsi. Unutmayın ki, 6 aydan bir həkim müayinəsi və təmizləmə sizi gələcəkdə daha mürəkkəb və bahalı müalicələrdən qoruya bilər. Sağlam dişlər üçün bu gün addım atın!
Tez-tez verilən suallar (FAQ)
- Diş daşları nədir?
Diş daşları, düzgün təmizlənməyən yumşaq diş ərpinin (plak) tüpürcəyin mineralları ilə birləşərək sərtləşmiş formasıdır. - Diş daşlarının yaranmasının qarşısını necə ala bilərəm?
Gündə ən azı iki dəfə iki dəqiqə ərzində düzgün fırçalamaq, gündə bir dəfə diş ipi istifadə etmək, şəkərli qidaları məhdudlaşdırmaq və 6 aydan bir peşəkar təmizləməyə getmək lazımdır. - Diş daşlarının təmizlənməsi ağrılıdırmı?
Adətən ağrısızdır. Lakin diş əti iltihabı və ya yüksək həssaslıq olduqda yüngül narahatlıq yarana bilər. Belə hallarda yerli anesteziya tətbiq edilə bilər. - Diş daşları dişlərə nə qədər zərər verir?
Diş daşları kariesə, diş əti iltihabına (Gingivit) və nəticədə diş itkisinə səbəb ola biləcək periodontitə gətirib çıxarır. Həmçinin ümumi sağlamlıq problemlərinin (ürək-damar xəstəlikləri kimi) riskini artırır.